Có thể nói chưa bao giờ VN lại có nhiều công ty, tập đoàn đa quốc gia tìm đến và đầu tư ồ ạt như hiện nay. Điều này dẫn đến nguồn lực trong những năm sắp tới sẽ cần có một lực lượng rất lớn. Một trong những nguồn cung cấp nhân lực là người lao động (NLĐ) và cụ thể hơn là sinh viên tốt nghiệp từ các trường Đại học và dạy nghề. Nhưng liệu số sinh viên mới ra trường hàng năm có đáp ứng được nhu cầu tuyển dụng của các nhà doanh nghiệp?

Số lượng nhiều mà “chất” còn thiếu.

Yếu tố quan trọng nhất mà doanh nghiệp cần ở người lao động (NLĐ) có khả năng thực hành, học hỏi và kỹ năng cá nhân. Khả năng thực hành thể hiện qua việc NLĐ biết những kiến thức, kỹ năng chuyên môn phù hợp với yêu cầu công việc và có khả năng ứng dụng những kiến thức, kỹ năng đó vào thực tế để hoàn thành công việc mà họ đảm nhận. Ví dụ: một cử nhân Anh văn phải nắm vững về văn phạm và có vốn từ vựng tiếng Anh phong phú, có khả năng đọc, hiểu, nghe, nói lưu loát. Trong thực tế, đã có những cử nhân Anh văn khi tham dự phỏng vấn bằng tiếng Anh đã “toát mồ hôi” vì không hiểu người phỏng vấn hỏi gì và không biết diễn đạt điều mình muốn nói như thế nào dù điểm kiểm tra viết khá cao (thể hiện khả năng nghe, nói kém).

Các doanh nghiệp cũng hiểu rõ là không thể mong đợi các tân sinh viên đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng chuyên môn tương ứng với từng công việc cụ thể, cho nên sau khi tuyển dụng họ thường phải tiến hành đào tạo lại. Mặt khác, để phục vụ chiến lược phát triển của mình, các doanh nghiệp cũng thường có chính sách đào tạo, huấn luyện để phát triển, nâng cấp nguồn nhân lực của mình. Vì vậy, ngoài yêu cầu về những kiến thức, kỹ năng chuyên môn cơ bản ở NLĐ, doanh nghiệp cũng mong đợi họ có “kỹ năng học”. Thực tế, phần lớn sinh viên của chúng ta vẫn có thói quen “học thụ động”, nghĩa là chỉ học những gì được dạy mà chưa chủ động học và tìm học những gì mình thấy cần, thậm chí họ cũng không biết rõ mình cần gì. Trong khi ở môi trường làm việc, không phải lúc nào và ở đâu NLĐ cũng được dạy theo kiểu như vậy.

Yếu kĩ năng và kém thực hành.

Bên cạnh những yêu cầu trên, NLĐ cần phải có những kỹ năng cá nhân cần thiết, trong đó kỹ năng trình bày và giao tiếp có thể xem là quan trọng nhất. Kỹ năng trình bày thể hiện qua việc diễn đạt một cách đầy đủ, chính xác và rõ ràng những gì mình muốn nói - những ý kiến, quan điểm, suy nghĩ của mình. Đôi khi chỉ vì không có khả năng trình bày mà nhiều người đã khiến những ý kiến hay của mình trở nên thiếu thuyết phục. Khả năng này chỉ có thể có được thông qua quá trình kiên trì rèn luyện, kể cả với những người có khả năng hùng biện bẩm sinh.

Kỹ năng giao tiếp thể hiện qua hiệu quả giao tiếp của một người với những người xung quanh. Để giao tiếp tốt không nhất thiết phải “nói hay”, thậm chí một người “nói hay” chưa chắc đã là người giao tiếp tốt. Nghĩa là “giao tiếp” không chỉ gói gọn trong phạm vi “nói và nghe” mà cần được hiểu ở nghĩa rộng hơn. Đó là khả năng xây dựng và phát triển mối quan hệ với người xung quanh, hiểu họ và làm cho họ hiểu mình từ đó tạo ra sự đồng cảm, hợp tác, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau trong công việc và cả cuộc sống. Môi trường làm việc ngày nay đòi hỏi tính đồng đội rất cao, một người không thể thành công nếu chỉ làm việc “một mình” mà không có sự hợp tác, hỗ trợ qua lại với người khác (cấp trên, đồng nghiệp, khách hàng…). Trong khi đó, sinh viên hiện nay rất thiếu kỹ năng làm việc nhóm.

Làm việc nhóm không có nghĩa là phụ thuộc vào người khác. Do đó, kỹ năng làm việc độc lập cũng rất quan trọng. Hiện này sinh viên Việt Nam vẫn thiếu đi sự độc lập và sáng tạo cần thiết, thường cấp trên “chỉ đâu, đánh đó”, thiếu chính kiến riêng của bản thân. Kỹ năng làm việc độc lập đòi hỏi NLĐ phải có khả năng tự mình xử lý công việc hầu như từ A đến Z: từ bước xác định mục tiêu, lập kế hoạch, thu thập thông tin, chuẩn bị các nguồn lực cần thiết đến việc triển khai thực hiện và báo cáo kết quả. Việc giao cho sinh viên các bài tập, các dự án cá nhân với những mục tiêu mang tính thực tiễn mà để hoàn thành không chỉ dựa vào các bài giảng ở trường hay sách giáo khoa mà còn đòi hỏi các thông tin, kiến thức kinh tế, xã hội và thực tế sẽ giúp sinh viên rèn luyện khả năng làm việc độc lập.

Do chưa có đủ kỹ năng cần thiết đáp ứng nhu cầu của các nhà tuyển dụng, nên dù các công ty hiện nay tuyển dụng rất nhiều nhưng sinh viên ra trường vẫn khó kiếm việc làm. Và ngược lại, dù sinh viên ra trường rất nhiều nhưng các công ty vẫn khó kiếm được người ưng ý. Nâng cao chất lượng đào tạo đại học chính là một biện pháp tốt nhất để làm vừa lòng cả hai bên: nhà tuyển dụng và người lao động.

Vũ Hương