Mừng tuổi là một trong những phong tục truyền thống tạo nên vẻ đẹp, sắc thái riêng cho Tết cổ truyền Việt Nam. Thông thường, tiền mừng tuổi sẽ được đặt trong những bao lì xì nhỏ gọn và xinh xắn, tượng trưng cho sự may mắn của người nhận trong năm mới. Thế nhưng, hiện nay phong tục đẹp đẽ này có phần bị “thương mại hoá”, nhiều khi còn bị người ta lợi dụng để “mua quan, bán tước”, thực hiện những toan tính cá nhân sâu xa và khiến không ít người phải điêu đứng trước thềm xuân mới với tục mừng tuổi.

Bao lì xì - Phương tiện của người lớn...

Vào dịp chuẩn bị đón xuân, người người, nhà nhà lại chuẩn bị tiền lẻ để mừng tuổi. Bắt đầu từ thời điểm giao thừa đến mồng một, mồng hai… Tết, gia đình, người thân lại quây quần, đoàn tụ, chúc nhau những lời lẽ tốt đẹp nhất và mừng tuổi nhau. Đầu tiên là cháu con mừng tuổi ông bà, cha mẹ mong được sống lâu trăm tuổi. Sau đến ông bà, cha mẹ mừng tuổi lại con cháu, mong con cháu chăm ngoan, học giỏi… Tiền mừng tuổi đó chỉ chỉ mang tính chất tượng trưng, tiền càng lẻ càng tốt. Bởi họ quan niệm tiền lẻ thể hiện sự sinh sôi nảy nở, làm ăn phát đạt trong năm mới.

ông bà, cha mẹ mừng tuổi lại con cháu, mong con cháu chăm ngoan, học giỏi…

Nhưng hiện nay, ít người sử dụng tiền lẻ để mừng tuổi mà thay vào đó là những đồng bạc xanh, đồng bạc đỏ, những đồng đô la trị giá hàng trăm, hàng triệu đồng. Tiền mừng tuổi cũng không đơn thuần thay cho những lời chúc tốt đẹp đầu năm, mà mừng tuổi đầu xuân còn ngầm chứa nhiều mục đích, toan tính cá nhân rất sâu xa. Có khi người trong gia đình mừng tuổi nhau thì ít nhưng mừng tuổi sếp, người thân của sếp thì nhiều. Đã có những trường hợp mừng tuổi sếp cả một phong bao trị giá hàng chục triệu đồng với hy vọng sang năm mới được thăng quan, tiến chức, được bổng lộc hơn người… Thế là những bao lì xì từ một mỹ tục đẹp đã bị không ít người biến thành món hàng trao đổi, hối lộ, mua danh bán lợi.

những bao lì xì từ một mỹ tục đẹp đã bị không ít người biến thành món hàng trao đổi, hối lộ, mua danh bán lợi.

Niềm tin “kiếm chác” của trẻ thơ

Những hành động đầy chủ ý người lớn vô tình đã ảnh hưởng đến tâm hồn trẻ thơ. Chúng không còn háo hức chờ những đồng tiền mừng tuổi lẻ để nuôi heo đất, mà chuẩn bị sẵn tâm lý “thu hoạch”, “kiếm chác” vào dịp tết.

Vì hiện nay có nhiều người người mừng tuổi theo hình thức trả nợ: Họ mừng tuổi con mình nhiều thì nhất thiết mình phải mừng tuổi con họ bằng hoặc nhiều hơn, nếu không thì cảm thấy áy náy, không yên…, hay mượn danh nghĩa mừng tuổi con gia chủ nhiều người đã để một khoản tiền lớn trong lì xì để ngầm nhắc khéo phụ khuynh... Từ những hành động đó, trẻ bắt đầu có sự so bì lệch lạc về tiền mừng tuổi. Chúng biết rằng đến thăm nhiều nhà sẽ có nhiều tiền mừng tuổi, hay sẽ “trực” ở nhà nếu là nhà vốn đông khách. Nếu trẻ là con cái những nhà quyền chức thì dịp tết là đợt “bội thu” với chúng mặc dù đa phần sau đó là bố mẹ chúng “giữ hộ”. Nhiều trẻ còn đòi tiền mừng tuổi nếu khách chưa đưa bao lì xì, hoặc khi nhận rồi thì xé toạc ra rồi chê ít, so bì trước mặt khách. Trường hợp của bé Sang con chị Hiền ở Bạch Mai, Hà Nội là một ví dụ. Đưa con tới nhà bạn chúc Tết, chị Hoa gặp khách của gia chủ ở đó. Con trai chị được vị khách này lì xì một phong bì đỏ. Cậu bé 6 tuổi hớn hở mở ra ngay, xịu mặt và chê ít khi biết ở trong chỉ là tờ 10 nghìn đồng, trong khi con chủ nhà được hẳn tờ 100 nghìn.

Nghiêm trọng hơn, trẻ còn học ở cha mẹ chúng cách đánh giá giá trị con người tỉ lệ thuận với số tiền mà họ mừng tuổi. Theo chúng người mừng tuổi nhiều chắc chắn là người tốt, người “sống đẹp”, người mừng tuổi ít là người keo kiệt, bủn xỉn. Thế nên nhiều khi chuyện mừng tuổi ngày xuân đã trở thành nỗi kinh hoàng của nhiều người, nhất là những người lao động chân chính. Có lẽ vì vậy mà tâm lý sợ Tết, lo đến Tết vẫn là hiện tượng phổ biến của nhiều gia đình hiện nay.

Xin đừng làm xấu bao lì xì!

Theo bà Lê Thanh Thảo, một số phụ huynh thường đem số tiền con cháu mình được lì xì ra làm đề tài “thi đua” với nhau, hoặc khen người này rộng rãi, người kia bủn xỉn, vô tình làm cho trẻ hiểu sai về mục đích tốt đẹp của văn hóa chúc Tết. Có những người để mặc cho con trẻ tự do sử dụng tiền lì xì vô lối; hoặc khi trẻ đòi mua gì thì bảo gắng chờ đến Tết có tiền lì xì sẽ mua. Điều này tạo cho trẻ tâm lý mong chờ Tết, chờ được bao lì xì như một cơ hội kiếm tiền. Không nên mừng tuổi trẻ bằng tiền có mệnh giá cao, hãy giúp trẻ hiểu nét đẹp văn hóa của bao lì xì và ý nghĩa của mừng tuổi, hướng dẫn trẻ sử dụng tiền lì xì một cách bổ ích, thiết thực và phù hợp.

Nhà văn Băng Sơn chia sẻ: Hiện nay, mừng tuổi đã bị biến tướng quá nhiều, mừng tuổi là để trả nợ, một thứ đáp lễ nhau. Có người mừng tuổi 5-10 nghìn USD thì không có ý nghĩa mừng tuổi nữa mà là “hối lộ”. Tất cả đều được che giấu dưới vỏ bao lì xì, thật đáng buồn. Dù đời sống của người dân đã dần được nâng lên nhưng không vì thế mà hoang phí trong những ngày tết. Việc mừng tuổi, chi tiêu nên đúng mực, tiết kiệm và hãy trả lại vẻ đẹp vốn có của bao lì xì mỗi khi Tết đến xuân về.

Hương Ly